اکثر سنگ کلیه‌ها نهایتاً از کلیه گذشته و به خودی خود از حالب و مثانه و در آخر از مجرای پیشاب از بدن خارج می‌شوند. البته با گذشتن سنگ کلیه از این مجاری نیاز به مصرف مسکّن برای کنترل درد است. مصرف زیاد مایعات می‌تواند عبور سنگ کلیه را تسهیل کند ولی حتی با وجود مصرف بسیار زیاد مایعات نیز برخی از بیماران برای کنترل درد خود به مسکّن احتیاج خواهند داشت.

 سنگ کلیه چیست؟


سنگ کلیه یک ماده معدنی سخت، متبلور است که در کلیه و مجاری ادراری یافت می‌شود. سنگ کلیه شایع‌ترین علت دیده شدن خون در ادرار (هماچوری) بوده و معمولاً با درد بسیاری شدیدی در شکم، پهلوها یا کشاله ران همراه است. به سنگ کلیه،  کالیس های کلیوی نیز می‌گویند. سنگ کلیه یک بیماری بوده و اصطلاح پزشکی برای این بیماری، نفروتیلاسیون است. به وجود سنگ در هر قسمتی از مجاری ادراری، سنگ کلیه می‌گویند و اصطلاح سنگ میزنای، برای اشاره به سنگ‌های موجود در حالب استفاده می‌شود.

 دلایل سنگ ساز شدن کلیه چیست ؟


کلیه هنگامی سنگ‌ساز می‌شود که حجم ادرار کاهش و یا ماده سنگ‌ساز در اوره افزایش یابد. شایع‌ترین نوع سنگ‌های کلیه از ترکیب کلسیم و اگزالات یا فسفات تشکیل شده اند. اکثر سنگ‌های کلیه، سنگ‌های کلسیمی هستند. سایر ترکیبات شیمیایی که می‌توانند در مجاری ادراری تشکیل سنگ کنند عبارتند از: اسید اورده، استروویت (منیزیوم آمونیوم فسفات) یا سیستین.

  • کم‌آبی ناشی از کاهش نوشیدن مایعات یا تمرینات ورزشی بسیار شدید بدون مصرف مایعات، خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهد. انسداد جریان ادرار نیز می‌تواند منجر به تشکیل سنگ شود. در همین رابطه، آب و هوا نیز یکی از عوامل خطر تشکیل سنگ کلیه محسوب می‌شود، زیرا ساکنین مناطق گرم و خشک بیشتر در معرض کم‌آبی و در نتیجه تشکیل سنگ کلیه هستند.
  • سنگ کلیه می‌تواند در نتیجه عفونت در مجاری ادراری نیز بوجود آید. به این نوع سنگ‌ها استروویت یا سنگ‌های عفونی گفته می‌شود. ناهنجاری‌های متابولیک، از جمله اختلالات مادرزادی در متابولیسم می‌تواند ترکیب اوره را تغییر داده و احتمال تشکیل سنگ در مجاری ادراری فرد را افزایش دهد.

چه بیماری هایی باعث  تولید سنگ درکلیه ها می شوند؟


تعدادی از بیماری‌های مختلف که می‌توانند منجر به افزایش احتمال تشکیل سنگ کلیه شوند، عبارتند از:

نقرس

 نقرس موجب افزایش مقدار اسید اوره در خون شده و می‌تواند منجر به تشکیل سنگ کلیه از جنس اسید اوره شود.

فزونی کلسیم (مقدار زیاد کلسیم در اوره یا هایپر کلسیوریا)

 فزونی کلیسم یکی دیگر از عارضه‌های مادرزادی ست که عامل بیش از نیمی از سنگ‌های کلیه است. در این عارضه، کلسیم زیادی از غذا جذب شده و با ادرار دفع می‌شود، که در آنجا می‌تواند سنگ‌های کلیه‌ از جنس کلسیم فسفات یا کلسیم اگزالات تشکیل دهد.

عوامل مهم دیگری که در این بیماری نقش دارند


از این عوامل می‌توان به پرکاری پاراتیروئید اشاره کرد، بیماری‌های کلیوی همچون اسیدوز توبولار کلیوی و سایر بیماری‌های مادرزادی متابولیک همچون سيستينوري و هیپراگزالوری نیز از دیگر عوامل تشکیل سنگ کلیه است.

  • بیماری‌های مزمن همچون دیابت و فشار خون بالا (فشار خون) نیز با افزایش خطر تشکیل سنگ کلیه همراه هستند.
  • مبتلایان به بیماری التهاب روده نیز بیشتر در معرض تشکیل سنگ کلیه هستند.
  • کسانی که تحت عمل جراحی بای پس روده یا جراحی استومی قرار گرفته اند نیز در معرض خطر سنگ کلیه هستند.
  • همچنین احتمال تشکیل سنگ کلیه با برخی داروها افزایش می‌یابد. این داروها عبارتند از: برخی از دیوتیک‌ها (داروهای مُدرّ)، آنتی‌اسیدهای حاوی کلسیم، مهار کننده پروتئاز ایندیناویر (Crixivan)، داروی موثر در درمان عفونت HIV.
  • عواملی همچون رژیم‌های غذایی سخت نیز می‌توانند خطر تشکیل سنگ را در افراد مستعد افزایش دهد. خصوصاً، مصرف مایعات کم زمینه را برای کم‌آبی مهیا می‌کند، که این عارضه اصلی‌ترین دلیل تشکیل سنگ است. سایر رژیم‌های غذایی که می‌تواند کلیه فرد را سنگ‌ساز کند عبارتند از: مصرف زیاد پروئین حیوانی، رژیم‌های غذایی پرنمک، مصرف زیاد شکر و مکمل‌های ویتامین D  و همچنین مصرف بیش از حد مواد غذایی حاوی اگزالات مثل اسفناج. جالب است بدانید که رژیم‌های غذایی کم کلسیم نیز می‌تواند توازن کلسیم-اگزالات را در بدن بر هم زده و موجب افزایش دفع اگزالات شوند و در نهایت بدن را به سمت ساختن سنگ‌های از جنس اگزالات پیش ببرند.
  • هیپراگزالوری بعنوان یک عارضه‌ مادرزادی، بیماری شایعی نیست که با نام هیپراگزالوری اولیه نیز شناخته می‌شود. میزان زیاد اگزالات در اوره، احتمال تشکیل سنگ را بالا می‌برد. هیپراگزالوری اولیه نسبت به هیپراگزالوری بسیار کمتر شایع است، بعلت عوامل رژیم غذایی که در بالا به آن اشاره شد.

نشانه های این بیماری چیست و تا چه حد قابل تشخیص است؟


با اینکه شاید بعضی از سنگ کلیه‌ها علائمی از خود بروز ندهند (که به آنها سنگ‌های “ساکت” گفته می‌شود)، ولی مبتلایان به سنگ کلیه نشانه آن را شروع ناگهانی دردی شدید و همراه با گرفتگی عضلات در کمر و/یا پهلوها، کشاله ران یا شکم گزارش کرده‌اند. تغییر دادن وضعیت بدن، درد را تسکین نمی‌دهد. شدت درد شکمی، کشاله ران، و / یا کمر معمولا زیاد و کم می شود، که مشخصه درد کولیکی است (این درد گاهاً به عنوان کولیک کلیوی نیز شناخته می شود). این درد به قدری شدید است که در اغلب اوقات با تهوع و استفراغ همراه است. بسیاری از کسانی که این درد را چشیده‌اند، آن را بعنوان بدترین درد تمام طول عمر خود توصیف می‌کنند، حتی بدتر از درد زایمان یا شکستگی چند استخوان. سنگ کلیه معمولاً باعث ادرار خونی نیز می‌شود. اگر به همراه سنگ در مجاری ادراری، عفونت نیز وجود داشته باشد، بیمار دچار تب و لرز نیز خواهد شد. معمولاً همراه با سنگ کلیه علائمی همچون سختی در ادرار، بی‌اختیاری اورژانسی ادرار، درد آلت یا بیضه نیز رخ می‌دهد.

چه عواملی باعث تشدید عوارض سنگ کلیه می شود؟


سنگ کلیه بیشتر در مردان شایع است. اکثر کسانی که سنگ کلیه را تجربه کرده‌اند بین ۳۰ تا ۵۰ سال سن داشته‌اند. سابقه خانوادگی در سنگ‌ساز بودن کلیه نیز احتمال ابتلای فرد به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد. به همین نحو، ابتلای قبلی به سنگ کلیه، احتمال وقوع دوباره سنگ در آینده را نیز در صورتی که اقدامات پیشگیرانه صورت نگیرد، افزایش می‌دهد. داروهای خاصی می‌توانند احتمال تشکیل سنگ کلیه را بالا ببرند. دانشمندان دریافته‌اند که توپیرامات (توپاماکس)، دارویی که برای درمان تشنج و سردردهای میگرنی تجویز می‌شود، می‌تواند احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهد. علاوه بر این، امکان دارد استفاده طولانی مدت از مکمل‌های ویتامین D و کلسیم، میزان کلسیم بدن را بالا برده، که می‌تواند عامل تشکیل سنگ کلیه شود. سایر عوامل خطر سنگ کلیه عبارتند از: رژیم‌های غذایی که حاوی پروتئین و سدیم زیاد و کلسیم کم هستند، پشت میزنشینی بیش از اندازه، چاقی، فشار خون بالا و عارضه‌هایی که بر نحوه جذب کلسیم در بدن تأثیر می‌گذارند، مانند جراحی بای پس معده، بیماری التهابی روده و اسهال مزمن.

پزشکان چگونه این بیماری را تشخیص می دهند؟


هنگامی که الگوی معمول علائم این بیماری دیده شود یا هنگامی که سایرعلل محتمل درد در شکم یا پهلوها بررسی شده و رد شوند، پزشک می‌تواند به تشخیص این بیماری برسد. پزشکان در مورد این مسئله که کدام آزمایش بهترین راه برای تشخیص سنگ کلیه است، اختلاف نظر دارند. معمولاً برای تأیید تشخیص پزشک عکسبرداری انجام می‌شود. از بیمارانی که برای درد سنگ کلیه به اورژانس مراجعه می‌کنند، یک تصویر سی‌تی بدون کنتراست گرفته می‌شود. این کار به سرعت انجام شده و می‌تواند به از احتمال خارج شدن سایر علل درد پهلو و شکمی کمک کند. هرچند سی‌تی اسکن، بیمار را در معرض پرتوافکنی بیش از اندازه قرار می‌دهد، ولی اخیراً تکنیک عکسبرداری با فراصوت به همراه رادیولوژی ساده از شکم توانسته است تأثیر خود را بر تشخیص سنگ کلیه نشان دهد. در زنان باردار و کسانی که نباید در معرض پرتوافکنی قرار گیرند، امکان دارد یک تست فراصوت گرفته شود تا به تشخیص پزشکی کمک کند.

بهترین روش های غیر جراحی درمان سنگ کلیه چیست؟


درمان سنگ کلیه در ابتدا بر مدیریت علائم بالینی آن متمرکز است. عبور سنگ از مجرا بسیار دردناک است. اگر شخص سابقه سنگ کلیه دارئ، درمان خانگی می‌تواند مناسب باشد. افرادی که هرگز سابقه عبور سنگ کلیه از مجاری ادراری خود را نداشته‌آند، باید به پزشک مراجعه کنند. اگر نیاز به بستری شدن بود، به بیمار از طریق لوله تو رگی (IV) آب‌رسانی انجام شده و همچنین داروهای ضدالتهاب نیز داده می‌شود. از داروهای مسکّن بسیار قوی نیز برای قابل تحمل کردن درد عبور سنگ کلیه استفاده می‌شود. می‌توان از داروهای ضدتهوع نیز برای بیمارانی که احساس تهوع و استفراغ دارند استفاده کرد. در بعضی موارد، اورولوژیست می‌تواند نوعی از شاک ویو تراپی را با نام لیتوتریپسی یا سنگ شکنی انجام دهد. با این روش سنگ کلیه به سنگ‌های کوچکتری خرد می‌شود و راحت‌تر از مجرای پیشاب عبور می‌کند. کسانی که سنگ‌های درشتی دارند و امکان انجام لیتوتریپسی (سنگ‌شکنی) برای ایشان نیست، شاید از روش‌های جراحی مانند برداشتن سنگ استفاده شود. این جراحی‌]ا از طریق ایجاد شکاف در کمر یا با وارد کردن لوله در مجرای پیشاب انجام می‌شود.

درمان جراحی سنگ کلیه چیست؟


این عمل‌ها برای درمان سنگ کلیه انجام می‌شود و در بیمارانی که سنگ‌های بزرگ یا غیرمعمول دارند، مبتلا به عفونت هستند، سنگ‌هایی که با سنگ‌شکنی نشکسته‌اند یا بیمارانی که نتوانند درمان‌های معمول سنگ کلیه را انجام دهند بکار بسته می‌شود. سنگ‌های بزرگتر از ۲ سانتیمتر (به اندازه یک شن) نیازمند این جراحی هستند. این جراحی‌ها شامل ایجاد یک شکاف کوچک در کمر برای دسترسی به کلیه است. وقتی دسترسی جراح به کلیه میسر شد، نفروسکوپ (دوربین کوچک از جنس فیبرنوری) و سایر ابزارهای کوچک جراحی به سوراخ کلیه فرستاده می‌شود. در صورتی که با برداشتن سنگ از طریق لوله، سنگ خارج شود به این عمل نفرولیتومی و در صورتی که سنگ شکسته شده و سپس خارج شود به آن نفرولیتوتریپسی می‌گویند. این کلمه به معنای آن است که جراح سنگ را می‌بیند، با استفاده از امواج صوتی فرکانس بالا سنگ را می‌شکند و خرده سنگ‌ها را با استفاده یک دستگاه مکش بیرون می‌آورد.

کلمه Percutaneous به معنای زیرپوستی است.

  • Nephrolithotomy نیز تشکیل شده از ریشه nephro به معنای کلیه، litho به معنای سنگ و tomy به معنای شکستن است.
  • Nephrolithotripsy نیز تشکیل شده از ریشه nephro به معنای کلیه، litho به معنای سنگ و tripsy به معنای شکستن است.

آیا برای انجام این جراحی نیاز به بستری هست؟

بله. این جراحی به بیهوشی نیاز دارد. بعد از اتمام جراحی نیز باید بیمار برای مدت کوتاهی (۲ الی ۳ روز) بستری بماند. امکان دارد تا یک هفته نتوانید سر کار بروید. بسته به موقعیت سنگ، جراحی در عرض ۲۰ تا ۴۵ دقیقه انجام می‌شود. هدف از این جراحی برداشتن تمام سنگ‌هاست تا دیگر سنگی در مجاری ادراری باقی نماند.

خطرات جراحی کلیه چیست؟

هر نوعی از جراحی حتی با کمترین حد از تهاجم، همانند نفرولیتومی زیرپوستی یا نفرولیتوتریپسی، با خود خطراتی همچون عفونت، خونریزی سایر عوارض را دارند. در این عمل، سوراخی در کلیه ایجاد می‌شود که معمولاً بدون نیاز به درمان خاصی ترمیم خواهد شد. در جراحی‌های ناحیه شکمی، احتمال اندکی نیز برای صدمه دیدن سایر اندام‌های همجوار همچون روده، حالب، کبد و مثانه وجود دارد.

مزایا و معایت  جراحی کلیه چیست؟

یکی از مزایای این جراحی آن است که این جراحی موثرترین روش برای اطمینان از خارج شدن تمام سنگ‌ها از بدن بیمار است. بیشتر بیماران، بدون داشتن حتی یک سنگ در بدن خود از بیمارستان ترخیص خواهند شد. هرچند گهگاه ممکن است به جراحی دیگری نیز برای برداشتن سنگ نیاز باشد.

با وجود این که در این جراحی بدن شکافته می‌شود و نسبت به جراحی‌های باز برای درمان سنگ کلیه، کمتر تهاجمی است. از آنجایی که این جراحی یکی از دشوارترین جراحی‌هاست، تنها جراحانی که آموزش‌های بخصوصی دیده باشند می‌توانند آن را انجام دهند. در این جراحی هم از اورولوژیست و هم از رادیولوژیست کمک گرفته می‌شود.

آیا می‌توان از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری کرد؟

بجای سپردن کلیه خود به تیغ جراحی، بهتر است از همان ابتدا از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری کرد. از آنجایی که کم‌آبی و مصرف کم آب یکی از اصلی‌ترین دلایل تشکیل سنگ کلیه است، نوشیدن آب زیاد می‌تواند بسیار موثر باشد. بسته به دلیل سنگ کلیه و سابقه بیماری فرد، توصیه می‌شود برای کاهش احتمال تشکیل سنگ کلیه بیشتر، تغییراتی در رژیم غذایی یا مصرف دارو داده شود. اگر شخصی سنگ دفع کرده باشد، می‌تواند با مراجعه به آزمایشگاه و تعیین جنس سنگ، نوع خاصی از اقدامات پیشگیرانه را برای جلوگیری از تشکیل دوباره سنگ کلیه دریافت کند. کسانی که سنگ کلیه‌ای از جنس کلسیم اگزالات داشته‌اند، بهتر است مصرف غذاهایی که اگزالات بالایی دارند همچون اسفناج، ریواس، برگ چغندر، چغندر، گیاهک گندم و بادام زمینی را محدود کنند. همچنین نوشیدن شربت آبلیمو یا لیموناد هم می‌تواند در پیشگیری از سنگ کلیه موثر باشد.

پیش شناخت بیماری‌های کلیه چیست؟

اکثر سنگ‌های کلیه به خودی خود دفع می‌شوند و روش‌های درمانی موفقی نیز برای برداشتن سنگ‌های بزرگتر و سنگ‌هایی که دفع نمی‌شوند ابداع شده است. کسانی که سابقاً به سنگ کلیه دچار شده‌اند، احتمال بالای برای دچار شدن به سنگ کلیه در آینده دارند.

کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.

Post Author: پایگاه اورولوژی (جراحی کلیه،مجاری ادراری و تناسلی)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like

سیستوسکوپی پروستات: بررسی مجرای ادراری برای درمان مشکلات پروستات

سیستوسکوپی به روشی گفته می‌شود که به پزشک اجازه می‌دهد

ورم والتهاب پروستات(پروستاتیت): درمان عفونت پروستاتیت حاد و مزمن

    عفونت پروستات (پروستاتیت) هنگامی رخ می‌دهد که پروستات

افزایش طول آلت تناسلی مردان : راه افزایش رضایت در زندگی زناشویی

سیستم تولید مثل مردان شامل آلت تناسلی، بیضه‌ها، کیسه منی